دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده: (95 مشاهده)
هدف: تالاب بینالمللی هامون، واقع در مرز ایران و افغانستان، یکی از ارزشمندترین و در عین حال شکنندهترین اکوسیستمهای تالابی مناطق خشک و نیمهخشک آسیا است که نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم اقلیم محلی و تأمین معیشت جوامع بومی ایفا میکند. با این حال، طی دو دهه اخیر، این تالاب تحت تأثیر همزمان خشکسالیهای پیدرپی، تغییرات اقلیمی و مداخلات انسانی، بهویژه پس از احداث سد کمالخان بر رودخانه هیرمند، با کاهش شدید حقابه و بحران زیستمحیطی گسترده مواجه شده است. این پژوهش با هدف بررسی اثر متقابل خشکسالی و تغییرات پوشش سطحی تالاب هامون و ارائه تصویری کمّی از روند تخریب این اکوسیستم با بهرهگیری از دادههای سنجشازدور انجام شد. روش پژوهش:در این مطالعه، تصاویر ماهوارهای سنتینل-۲ در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ گردآوری و پس از انجام اصلاحات اتمسفری و هندسی مورد پردازش قرار گرفت. سپس با استفاده از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان (SVM)، که به دلیل دقت بالا در تحلیل دادههای چندطیفی شناخته شده است، پوشش سطحی منطقه در سه کلاس اصلی آب، پوشش گیاهی و خاک طبقهبندی شد. بهمنظور بررسی تغییرات زمانی، روش آشکارسازی تغییرات پس از طبقهبندی به کار گرفته شد و ماتریسهای تغییرات میان سالهای پایه و هدف استخراج گردید تا الگوی تبدیل پهنهها مشخص شود. یافتهها:نتایج حاکی از تضاد چشمگیر میان مناطق بالادست و محدوده هستهای تالاب است. در پیرامون سد کمالخان، بیشترین تغییرات مربوط به تبدیل پوشش خاک به پوشش گیاهی (حدود ۱۶۶٫۷ میلیون مترمربع) و خاک به آب (حدود ۵۵٫۶ میلیون مترمربع) بوده که بیانگر ذخیرهسازی آب پشت سد و گسترش فعالیتهای کشاورزی آبی است. در مقابل، در بخش مرکزی تالاب هامون، کاهش قابل توجه پوشش گیاهی (حدود ۲۳۰٫۴ میلیون مترمربع) و پهنههای آبی (حدود ۷۱٫۲ میلیون مترمربع) و تبدیل آنها به اراضی خشک مشاهده شد که نشاندهنده تشدید خشکسالی هیدرولوژیک و افت شدید جریانهای ورودی به تالاب است. نتیجهگیری:نتایج این پژوهش بهصورت کمّی و مکانمند تأیید میکند که کاهش حقابه و تغییر الگوی جریان آب، تأثیرات مخربی بر پایداری اکوسیستم هامون داشته است. یافتهها میتواند مبنای علمی معتبری برای مدیران محیطزیست، نهادهای بینالمللی و دیپلماسی آب فراهم آورد تا با درک دقیق روند تغییرات، راهبردهای مؤثر مدیریتی و سیاسی برای احیای تالاب تدوین شود. احیای هامون نیازمند همکاری فرامرزی، مدیریت یکپارچه حوضه آبریز و بهکارگیری رویکردهای سازگاری مبتنی بر اکوسیستم است.
Ghodsifar A, Sadeghiyan ُ, Sharifi A. Assessment of Kamal Khan Dam Construction on Hamun Lake Drought Using Remote Sensing Technology and Sentinel-2 Satellite Imagery. Natural Disasters 2025; 1 (2) :69-78 URL: http://disaster.ndri.ac.ir/article-1-46-fa.html
قدسی فر امیر، صادقیان سعید، شریفی علیرضا. ارزیابی احداث سد کمالخان بر خشکسالی تالاب هامون با فناوری سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای سنتینل ۲. سوانح طبیعی. 1404; 1 (2) :69-78
