گروه مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه جامع امام حسین علیهالسلام، تهران، ایران.
چکیده: (755 مشاهده)
هدف: مدیریت نگهداشت داراییهای فیزیکی در صنایع فرایندی، امروزه از یک فعالیت فنی صرف فراتر رفته و به یکی از ارکان راهبردی تداوم عملیات، پایداری تولید و ایمنی سازمانی تبدیل شده است. با افزایش پیچیدگی سامانههای صنعتی و تشدید مواجهه با اختلالات پیشبینینشده، رویکردهای کلاسیک نگهداشت نظیر قابلیت اطمینانمحوری و ریسکمحوری، بهتنهایی برای مدیریت شرایط بحرانی و چندعاملی کفایت نمیکنند. در این بستر، مفهوم نگهداشت مبتنی بر تابآوری(REBM)بهعنوان رویکردی مکمل مطرح میشود که بر توانایی سامانه برای جذب اختلال، سازگاری با شرایط متغیر، بازیابی عملکرد و یادگیری از تجارب تأکید دارد. با این حال، ادبیات موجود فاقد یک چهارچوب یکپارچه و عملیاتی برای ارزیابی تابآوری در هسته فرایندهای نگهداشت است. این مقاله با اتکا به ادبیات مهندسی تابآوری، استانداردهای بینالمللی مرتبط و مدلهای مفهومی معتبر، یک چهارچوب پنجمرحلهای برای ارزیابی و ارتقای تابآوری نگهداشت ارائه میدهد. چهارچوب پیشنهادی شامل گامهای «آمادگی و پیشگیری»، «پایش، هشدار و پیشبینی»، «پاسخدهی و مقابله»، «جذب، سازگاری و بازیابی» و «یادگیری، تحول و بهبود مستمر» است که بهصورت منطقی از مرحله پیش از اختلال تا پس از بازیابی کامل جریان مییابد. روش پژوهش: این چهارچوب با ۱۹۴ سؤال ارزیابی در قالب ۲۱ زیربخش و مقیاس بلوغ پنجسطحی (از فاقد الزام تا تعالی)، امکان ارزیابی وضعیت نگهداشت از لحاظ تابآوری را فراهم میسازد. برای اعتبارسنجی، مطالعه موردی در یک مجتمع پتروشیمی انجام شد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با مدیران، کارشناسان و بررسی مستندات گردآوری شد. یافتهها: نتایج نشان داد که مجتمع مورد مطالعه در سطح «توسعه» با امتیاز میانگین ۲٫۰۴ از ۴ قرار دارد. بالاترین امتیاز به گام «پاسخدهی و مقابله» (۲٫۴) و پایینترین امتیازات به گامهای «یادگیری، تحول و بهبود مستمر» (۱٫۸) و «پایش، هشدار و پیشبینی» (۱٫۹) اختصاص یافت. نتیجهگیری: این یافتهها حاکی از آن است که سازمان در واکنش به خرابیهای روزمره توانایی نسبی خوبی دارد، اما در پیشبینی اختلالات و یادگیری سیستماتیک از تجارب، ضعف ساختاری قابلتوجهی دارد. بزرگترین شکافهای شناساییشده شامل فقدان آستانههای عملکردی، عدم تحلیل سناریوهای ترکیبی، نبود سیستم پایش هوشمند و خودپایشی، عدم پیگیری اقدامات اصلاحی، و نبود رویکرد «ساختن بهتر» در بازیابی است. این پژوهش نشان میدهد که چهارچوب پیشنهادی قابلیت اجرایی بالایی در دیگر صنایع کشور دارد و میتواند مبنایی برای بهبود تابآوری در مواجهه با اختلالات صنعتی فراهم آورد.
Soltanali H, Saeed Ramezani. (2026). Resilience-based maintenance management in industrial disruption scenarios: a maturity framework and empirical validation. , IDR. 2(5), 37-64. URL: http://disaster.ndri.ac.ir/article-1-70-fa.html
سلطانعلی حمزه، رمضانی سعید.(1405). مدیریت نگهداشت مبتنی بر رویکرد تابآوری در سناریوهای اختلال صنعتی: چهارچوب بلوغ و اعتبارسنجی تجربی , تابآوری در برابر حوادث و سوانح. 2 (5) :64-37