واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده: (703 مشاهده)
هدف: بهرغم وجود برنامه ملی بازسازی و بازتوانی، دستورالعملهای دستگاهی و تجربیات انباشته نهادهای مجری، طراحی اسکان موقت پس از سوانح در ایران فاقد چهارچوبی جامع، یکپارچه و مورد اجماع میان دستگاهها از مؤلفههای طراحی است؛ خلأیی که به تقلیلگرایی کالبدی، گسست میان سطوح مقیاسی طراحی و ضعف در یادگیری از تجربیات انجامیده است. هدف پژوهش، شناسایی، استخراج، تجمیع و دستهبندی نظاممند مؤلفههای مؤثر بر طراحی اسکان موقت بهعنوان مبنای مفهومی تدوین ضوابط و دستورالعملهای اجرایی است. روش پژوهش: پژوهش کاربردی و مبتنی بر مرور نظاممند ادبیات بر پایه رهنمود پریزما ۲۰۲۰ و تحلیل محتوای کیفی جهتدار است. از ۴۸۶ رکورد شناساییشده، ۹۶ منبع شامل استانداردهای بینالمللی، مقالات علمی، اسناد ملی و گزارشهای پژوهشی و ارزیابی تجربیات وارد تحلیل شدند. کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و گزینشی انجام شد (توافق نهایی میان کدگذاران ۹۱ درصد) و نظام حاصل با بازبینی خبرگان و آزمون کفایت پوششی اعتبارسنجی شد. یافتهها: ۶۱۲ کد اولیه به ۱۲۷ مؤلفه نهایی در ۵ دسته اصلی و ۱۹ زیردسته تقلیل یافت: کالبدی-فنی (۴۶)، محیطزیستی (۱۷)، اجتماعی-فرهنگی (۲۴)، اقتصادی (۱۴) و مدیریتی-نهادی (۲۶). حدود ۶۴ درصد مؤلفهها خارج از دسته کالبدی-فنی قرار دارند و پرارجاعترین مؤلفه در پیکره منابع بررسیشده، نزدیکی سایت به محل سکونت پیشین با ۷۱ ارجاع، ماهیتی اجتماعی-فضایی دارد. ۷۲ درصد مؤلفهها بر مقطع پیش از سانحه دلالت دارند و بر پایه معیارهای صریح اولویتبندی، ۴۵ مؤلفه در بالاترین سطح اولویت قرار گرفتند. نتیجهگیری: طراحی اسکان موقت مسئلهای چندبعدی است و فرو کاستن آن به مشخصات فنی واحد، بخش عمده مسئله را نادیده میگیرد. بخش مهمی از کیفیت نهایی در تصمیمات دوره آمادگی رقم میخورد و در اسناد ملی بررسیشده، سازوکار مصوب فرادستگاهی برای حکمروایی و هماهنگی اسکان موقت شناسایی نشد.
Garakani S A. (2026). Identifying and classifying the design components of post-disaster temporary housing: a systematic review and directed qualitative content analysis. , IDR. 2(5), 19-36. URL: http://disaster.ndri.ac.ir/article-1-72-fa.html
گرکانی سید امیرحسین.(1405). احصا و دستهبندی مؤلفههای طراحی اسکان موقت پس از سوانح: مرور نظاممند و تحلیل محتوای کیفی جهتدار , تابآوری در برابر حوادث و سوانح. 2 (5) :36-19